Projecten > Handschrift Hattem C 5 
 
 



 
 
Handschrift Hattem C 5
 
In september 2010 gaat een groepje actieve WEMAL-leden van start met het digitaliseren van een vijftiende-eeuws papieren handschrift dat werd ontdekt door dr. J.H. Sypkens Smit, huisarts te Hattem, en dat thans in bezit is van het Voerman Museum Hattem.

Tot nog toe heeft alleen een klein gedeelte van dit omvangrijke handschrift (564 bladzijden) de aandacht getrokken van onderzoekers, namelijk de verzameling magische recepten (p. 134-140). Ten onrechte, want het handschrift bevat een rijkdom aan artesteksten die stuk voor stuk om aandacht schreeuwen.

Inhoud

Op een klein aantal Latijnse en Franse geschriften na, is het merendeel van de teksten in het Middelnederlands geschreven. De inhoud is bijzonder gevarieerd. Er is een Middelnederlandse prozavertaling van de Secreta Secretorum, een Latijnse vertaling van een in oorsprong Arabische encyclopedie in briefvorm over de regeerkunst, de gezondheid, astrologie en alchemie. Er is een Middelnederlands pesttraktaat dat aan de paus van Rome wordt toegeschreven. Er is ook een Latijns pesttraktaat, dat ingaat op de oorzaken van de ziekte en de zeven tekenen waaraan men kan zien dat deze zal toeslaan. Er is een Frans recept tegen pestbuilen en een Franse verhandeling over alchemie. Maar het merendeel bestaat uit Middelnederlandse teksten. Zo bevat het handschrift verhandelingen over flebotomie, chirurgie en uroscopie; er is een uitvoerige kruidenleer; diverse recepten voor medicinale wateren, oliŽn, zalven en kruiden; alchemistische recepten, en een gespecialiseerde verhandeling over de legering van edele metalen.

Digitalisering

Dankzij de spontane medewerking van de directeur van het Streekmuseum, de conservator van de Hattemse bibliotheek en de conservatoren van de Universiteitsbibliotheek in Utrecht, zal het handschrift de komende maanden beschikbaar zijn voor ons digitaliseringsproject. Er zijn scans van gemaakt, die via het editieprogramma eLaborate van het Huygens Instituut KNAW als basistekst dienen bij het vervaardigen van een diplomatische transcriptie. Een groep van 14 scribenten van WEMAL gaat zich in dit nieuwe avontuur storten.

De scans van het handschrift zijn te bekijken via de website Bijzondere collecties van de Universiteitsbibliotheek Utrecht.

Literatuur

Het eerste artikel over het Hattemse handschrift verscheen in 1983: W.L. Braekman, ‘Een Hattems handschrift: Belangrijke aanwinst voor de Middelnederlandse artes-literatuur’, Volkskunde 84 (1983), 301-331.

Het handschrift is ook opgenomen in Ria Jansen-Sieben, Repertorium van de Middelnederlandse artes-literatuur (Utrecht, 1989), H220, p. 348-350. Hierin is onder meer de volledige inhoudsopgave te vinden.